Bitcoin Tarafında Neler Oluyor? Bölüm 2: ETF ve Dijital Türk Lirası

Merhaba dostlar. Kaldığımız yerden devam ediyoruz.  Geçen sefer bir bitcoin analizi yapmak istemiştim fakat piyasada var olan haberler işin teknik tarafına inmeden belli başlı konulara da değinme ihtiyacına sebep oldu. Tam da bu yüzden bu yazının ilki olan Bitcoin Tarafında Neler Oluyor? Bölüm 1‘i yazmıştık. İlk bölümde Bitcoin’den ve tarihi sürecinden bahsetmiştik. Bizim SPK’ya benzeyen SEC’e değinmiştik. Daha sonra da ETF’ler hakkında bilgi vererek yazımızı sonlandırmıştık.Peki bu yazımızda nelerden bahsedeceğiz? Geriye kalan son üç başlıktan ikisine değinip teknik analizi sonraki yazımıza bırakacağız. Bunların ilki SEC’in ETF’leri onaylamasının önemi bir diğeri ise TCMB Dijital Türk Lirası Birinci Faz Değerlendirme Raporuna bir bakış olacak.

1)SEC’in ETF’leri Onaylaması Neden Bu Kadar Önemli?

Daha önceki yazımızda SEC ve ETF konularına değinmiştik. Bu başlıkta ise Sec’in onaylamasının piyasa açısından önemine değineceğiz.

Öncelikle ETF piyasasının büyüklüğünü anlamak burada önemli olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri’nde toplam ETF büyüklüğünün piyasa değeri 10 Trilyon $’a denk gelmekte. Bu da bitcoin tarafındaki hacmi arttırırken bitcoin üzerindeki volatiliteyi dengeleyecektir. Ayrıca geleneksel yatırımcılar tarafından daha kabul görmesini sağlayacak ve tabana yayılma anlamında ivme kazanacaktır. Bununla beraber bazı hukuki denetime maruz kalan bu fonlar güven oluşturacaktır. Bu yüzden kurumsal yatırımcıların da radarına girecektir. Daha büyük şirketler, profesyonel anlamda yatırım yapma kapasitesine sahip olacaklar böylece varlıklarına bu fonları ekleyip çıkarma konusunda daha kolay karar verebilecekler. Ayrıca bireysel yatırımcıların coin borsalarına kayıt olurken yaşadığı zorlukları yaşamasına engel olacaktır. Yine bireysel yatırımcılar para aktarımı yaparken daha rahat transfer gerçekleştirebilecektir. Ayrıca bu bireysel yatırımcıların güvendiği kurumlardan alım-satım yapmasına vesile olacaktır. SEC’in denetimi ile kara para aklama ve manipülatif işlemlerin de minimum düzeye inmesine katkı sağlayacaktır.

2)TCMB Dijital Türk Lirası 1. Faz Değerlendirme Raporuna Bir Bakış

TCMB mevcut ödemeler altyapısını tamamlayan bir dijital Türk lirasının fizibilitesi üzerinde çalışmakta. Bu alanda Ar-Ge’ler yapmaktadır. Bu çalışmalar ilk olarak 2020 yılında başlamıştır. Dağınık defter sisteminin TCMB tarafından uygulanabilirliği üzerinde ispat çalışmalarının başarıya ulaşması sonucu Ar-Ge çalışmaları başlamıştır. Bunun üzerinde Dijital Para Ar-Ge Ekibi oluşturulmuştur. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından 2021 yılında süreç genişletildi. Aselsan, Havelsan ve TÜBİTAK ile ikili mütabakatlar  imzalandı. Akabinde kurumlar arasında Dijital Türk Lirası İş Birliği Platformu kuruldu. 2022 yılında ilk ödeme denemeleri başarıya ulaşmış, 2023 yılının ilk yarısında birinci faz tamamlanmıştır.

2-a)Birinci Faz Kapsamları

1. Dijital Türk Lirasının(DTL) teknik çalışmaları için alt yapının oluşturulması.
2. TCMB, Dijital Türk Lirası için yapılacak testlerin alt yapısını oluşturacak.
3. DTL için kullanılacak dağınık defter platformunun kurulması.
4. DTL için dağınık defterlerde kullanılacak akıllı sözleşmelerin geliştirilmesi.
5. Dijital kimlik sisteminin Dijital Türk Lirası entegrasyonunu sağlamak.
6. DTL için dijital cüzdanların oluşturulması ve geliştirilmesi.
7. DTL’nın ihracı, dağıtımı ve transferi üzerine çalışmaların yapılması.
8. Siber güvenlik çalışmalarının yapılması
9. Sistem performansı ve kullanıcı deneyimlerinin ölçümü.

2-b)Merkez Bankası Dijital Parası Üzerine

Rapordaki tanıma göre Dijital Türk Lirasının mevcut dolaşımdaki Türk Lirası’nın dijital hali olduğuna değinmektedir. Burada mevcut fiziki paraların üretiminin çeşitli meteryallere tabi olmasından ve dijital aktarımda bankacılık düzenlemeleri veya kredi kartı gibi ürünlerden faydalanmak zorunda olunduğundan bahsetmekte. Burada kalın punto ile belirtilen unsur egemen ülkenin parasının dijital biçimi kısmıdır. Bu sebeple Merkez burada DTL ile kripto para birimlerini birbirinden ayırmakta ve ikisinin karıştırılmaması kısmına önemle değinmektedir. Ülke parasının yeni bir biçimidir vurgusu dijitalleşen dünyada teknolojik gelişmelere ayak uydurma durumu söz konusudur. TCMB’nin 1998 yılından beri EFT ve FAST gibi elektronik para konusunda çalışmalarından bahsetmektedir.  Pandemi süreci ile dijital ödemelerin de hız kazanması sonucunda merkez aslında burada DTL ile TL’nin finansal kapsayıcılığını arttırmak, tamamlayıcı ödeme kanalı oluşturmak, dijital ödemelerde bütünsellik ve programlanabilir ödeme sistemi oluşturulmasını amaçlamaktadır.

2-c) Dijital Paranın Getireceği Fırsatlar

1. Finansal Sistemler Ekosistemi : Türkiye’de gelişen finansal teknolojilere entegre olan DTL bu ekosistemde gelişime sebep olacaktır. Ayrıca potansiyel büyümeyi olumlu yönde tetikliyecektir.
2. Finans Teknolojileri Merkezi: Global anlamda mevcut olan finans teknolojileri ile rekabet oluşturmak ayrıca bu alanda üstünlük sağlamak.
3. Sürekli Anlık Finansal Veri: Oluşacak dijitalleşme ile veri oluşumu ve veri akışı daha konsolide hale gelirken aynı zamanda yeni datalar oluşacak ve karar alma mekanizmasında zamandan tasarruf sağlayacaktır. Ayrıca yeni iş kolları ile daha takip edilir muhasebeleşmeye sebep olacaktır.
4. Akıllı Ödemeler: Gelişen akıllı ödeme teknolojisi ile gündelik hayatımıza gireceği söylenen nesnelerin ekonomisi ve görünmez ödeme gibi kavramlardan bahsedilmektedir. Ayrıca zaman ve maliyet tasarrufuna değinilmektedir.
5. Çevrimdışı Ödemeler: Çevrimdışı ödemelerin daha aktif kullanımı ve sürecin yaygınlaştırılması ile ihtiyacın karşılanması öngörülmektedir.
6. Afet Dayanıklı Dijital Ödemeler: Afet durumunda fiziki para dolaşımının sekteye uğramasını önlemek ve dijital para ile kesintisiz ulaşım amaçlanmaktadır.
7. Egemen Dijitalleşme Kapasitesi: Dijitalleşen ekonomide küresel çapta bir fırsat eşitliğine sahip olmak.

2-ç) Temel Gereksinimler

1. İşlem Kapasitesi: Para trafiğini karşılayacak teknik kapasitenin oluşumu.
2. Kullanıcı Deneyimi: Son kullanıcıya güvenle ulaştırmak.
3. Ölçeklenebilirlik: Yoğun anlarda sistemde aksamaları önlemek ve isteği karşılayabilmek.
4. Güvenlik: Siber güvenliği sağlamak
5. Sağlamlık ve Erişilebilirlik: Arızalara karşı dayanıklı olmak.
6. Dönüştürülebilirlik: Türk lirasının dijital ve fiziki dönüşülebilirliğini arttırmak.
7. Mevzuata Uyum: Ulusal ve uluslararası mevzuatlara uyum sağlamak.

2-d)Tasarım İlkeleri

1. Mahremiyet: Kişisel bilgilerin ve mahremiyetin yasal çerçevede korunması.
2. Teknolojik ve Mimari Esneklik: Gelecekte oluşacak teknolojik olanaklara uyum sağlamalı ve mimari açıdan esnek olmalıdır.
3. Birlikte Çalışabilirlik: Oluşturulacak sistem ile mevcut dijital ekosistemlerle uyum içinde çalışması sağlanmalı.
4. Önce Zarar Vermeme: Sistem mevcut iktisadi sistemlere zarar verici ve rekabet oluşturucu olmamalıdır.
5. Finansal Aracı Kurum Bağımsızlığı: Sisteme lisanslı bir kurum ile kayıt olan kullanıcı sistem içinde esnek yapıya sahip olacaktır. Bu da kurumlar arası değişimde kolaylık sağlayacaktır.

2-e)Mevcut Yaklaşım

1. İki Katlı Dağıtım Modeli: Dijital Türk Lirası’nın dağıtımı bankaların da dahil olduğu lisanslı  finansal aracı kurumlar tarafından gerçekleştirilecektir.
2. Hesap Bağımsızlığı: Herhangi bir aracı kurum ya da bankadan bağımsız gerçekleştirilebilecektir.
3. Tek Hesap:  Lisanslı kurumlar her kullanıcı için bir hesap açacak ayrıca tüm banka ve kurumlar bu hesaba bağlı olacaktır.
4. Kullanıcı Egemen Kimlikler: Kullanıcılara özel bilgilerinin bulunduğu temin belgesi yine kullanıcı tarafından saklanacaktır.
5. Melez sistemler: Merkezce oluşturulan alt yapı ile sistem geleneksel ve yeni teknolojiler ile beraber kullanılabilir olacaktır.
6. Programlanabilir Ödemeler: Merkez tarafından belirlenen programlanabilir ödemeler terimi aslında temin belgeleri, koşullar ve ödeme ara yüzlerini içeren sözleşme şablonları oluşturmayı içerir. Bu sözleşmeler farklı kullanım senaryolarına uygun bir şekilde birleştirilebilir, geliştirilebilir, onaylanabilir, konuşlandırılabilir, sunulabilir, güncellenebilir ve devredilebilir. Bu sistem aslında kamu kurumlarında farklı bir iş modeli ve ağı oluşumunda önem arz etmektedir.

2-f)Diğer Unsurlar

TCMB, kripto varlık ağlarında kullanılmış bazı teknolojilerin dijital ekosistemlerde faydalı olabileceği sonucuna varmıştır. Ayrıca merkez hem yeni teknolojilerin sunduğu fırsatları değerlendirmek hem de yeni teknolojilerin dijital para gereksinim ve ilkeleriyle uyumunun araştırılması hedefleriyle Faz-1 kapsamında  Dağıtık Defter Teknolojisinin (DDT, İng. Distributed Ledger Technology) kullanılmasına karar vermiştir. Yine merkez dijital cüzdan olarak, mobil uygulamayı uygun görmüştür. Para transferlerinde her ne kadar dijital kimlik mevcut olsa da tekil modelin mevcut olmadığına değinen merkez burada kimliği tekilleştirme ve güvenli bir süreç sağlamayı hedeflemektedir. Bu kimliğe ise Kullanıcı Egemen Kimlik(KEK) ismini vermiştir. Yine bu bilgiler kişinin kendi cüzdanında muhafaza edileceğinden kontrolü yine kişinin kendisinde olacaktır. Doğrulanabilir Temin Belgesinden(DTB) bahsetmiştik. Burada DTB yine kişinin Kullanıcı Egemen Kimliğinde mevcut olabilecek. Bunlara örnek olarak ise merkez kimlik, ehliyet, pasaport ve hatta yetkinlik sertifikalarını vermiştir. Aslında bir nevi e-devletteki mevcut bilgilerin cüzdana aktarılmış halini de düşünebiliriz.

Ayrıca merkez bir Merkezi Olmayan Tanımlayıcı(MOTA) adını verdiği bir kod belirleyecek. Bu kod bir nevi T.C kimlik numarası benzeri olan bir kod. Bu MOTA  ile nesnel, gerçek ya da tüzel kişileri belirleyici olması anlamında tanımlamak mümkün olacaktır. Dijital para dağıtım modelinde, ilk katta merkez bankası, ikinci katta ise
finansal aracı kurumlar yer almaktadır. Akabinde ise son kullanıcılara ulaşılmaktadır.Merkez ayrıca sistemdeki  veri mahremiyetini artıracak şekilde kriptografik çözümler kullanmaktadır. Sistemde kullanıcılar hesap hareketlerini gözlemleyemezken, kullanıcıyı sisteme kaydeden lisanslı kurum sadece gerçek kişi ile hesap hareketinin arasındaki bağlantıyı görmektedir. Dijital TL mevcut banknotun sadece dijitalleşmiş hali olacaktır.  Ayrıca raporda mevduat hesabı bulunmayan 18 yaş altı  kişilerin ve turistlerin de ödemelerde dijital parayı kullanmaları sağlanacağı ön görülmekte. Ayrıca merkez para basımı anlamındaki maliyetlerin de düşeceğini ön görmektedir.

2-g) İlerleyen Fazlar

Raporda ilerleyen fazlarda Ar-Ge’nin yine devam edeceği bildirilmektedir. Daha sonra Faz 2 sürecinde ise paranın dönüşümü, akıllı ve çevrimdışı ödemeler ile sürecin hukuki ve finansal alt yapısı üzerinde çalışmaların süreceği de belirtilmekte. Yine bu fazda aracı kurumların entegrasyonu aşaması, cüzdanlar, sistemler arası entegre çalışma, yüksek performans gibi konular yer almaktadır.  Faz 3 aşamasında ise düzenlemeler sertifikasyon ve lisanslamalar ve aşamalı yaygınlaşma süreci yer almaktadır.

Evet lafı fazla uzattık. Kısaca dijitalleşen dünyada her şey gibi paramız da dijitalleşmektedir.  Ayrıca DTL hukuki bir temel üzerine inşa edilmektedir. Bu doğrultuda hali hazırda etf onayı ile belli bir kabul gören coinler de dijitalleşen dünyada bir hayli ses bulmuştur. Asıl bu teknolojide ses getiren taraf blok zincir teknolojisidir ve DTL da bu anlamda alt yapısını oluşturmaktadır.

Serinin son yazısında ise BTC/USDT grafiğinin teknik açıdan değerlendirmesini yapacak ve burada sizlerle paylaşacağım. Şimdiden herkese bol kazançlar, keyifli okumalar. Bu arada yazımı beğendiysen aşağıdaki butonlardan paylaşmayı ve fikirlerini yorumlarda belirtmeyi ihmal etme.